Skip to main content

Posts

Stríðið millum ídnaðar- og bústaðaøki

Tungoljuroykur í Fuglafirði og Runavík. Skipasmiðuhøll á Skála. Bingjuhavn í Tórshavn. Stóreldur á Tvøroyri. Dømini um óhepnar avleiðingar av ídnaðarstaðseting eru nógvar í hesum tíðum.
Fyri nøkrum árum síðani var mikið kjak um staðsetingina av Varðanum Pelagic mitt á Tvøroyri. Hetta er ein óheppin staðseting – av fleiri ymiskum orsøkum – og fingu vit eina av meiri ekstremu orsøkunum at sanna við eldsbrunanum í farnu viku. Tað eru øgiliga nógv viðurskifti, ið gera, at tað standast trupulleikar av at staðseta tungan ídnað somu støð sum búseting, summi ógvusligari enn onnur.
Mest upplagdi trupulleikin er luftdálking, men eisini onnur umhvørvisdálking fer fram, m.a. av sjógvi, áum og lendi. Bæði frá virkjum, skipum og akførum standast nógvir trupulleikar, ið í ringasta føri kunnu føra við sær umhvørvis- og heilsutrupulleikar. Umframt hetta fer fram ein ógvuslig ljóðdálking, eins og tað kann henda ein ”estetisk dálking” við at áður vøkur støð missa ein stóran part av sínum vakurleika. Yvi…
Recent posts

Hoydalar – sjálvandi fríøki alt sum tað er

Um nøkur ár verður einki studentaskúlavirksemi longur í Hoydølum. Tí verður spurt hvat økið skal nýtast til framyvir.
Talan er um eitt tað virðismesta økið í øllum landinum, og sum vera man er stórt trýst at sleppa at nýta hetta økið til eitthvørt vinnuligt ella alment virksemi. Tó, í síðsta enda vil hetta økið hava allarstørst virði, um tað ikkiverður fylt við arbeiðsplássum. Jú minni arbeiði, tess betri rúm fyri frítíðaraktivitetum og natúrupplivingum. Økið liggur mitt millum Tórshavn og Hoyvík, so tíggjutúsundtals fólk vilja fáa ágóðan av hesum øki.
Mín áheitan á havnarfólk skal tí vera: verið djørv og latið ikki Hoydalar – hvørki Ovaru, Mið- ella Niðaru Hoydalar (mis)nýtast til arbeiðspláss. Tað er tørvur á hesum stóra, relativt óbrotna, fríøkinum millum Føroya størsta og skjótt næststørsta bústaðaøki. Og hesi bústaðaøki hava uppiborið tann mikla ”positiva eksternalitetin”, ið eitt slíkt fríøki vil viðføra. Hetta skapar í síðsta enda nógv størri ágóða fyri bústaðaøkini enn onku…

Færøsk/østnordiske betydningsforskydninger

(Fra en Facebook-diskussion 18. januar 2017)

Færøsk og dansk/norsk/svensk har mange af de samme ord, men forskellige betydninger. F.eks.:

- Binda (binde) = strikke
- Blikk (blik) = dåse
- Bolla (bolle) = bakse
- Duga (du) = være god til
- Eta (æde) = spise (kun dyr æder på dansk)
- Evni (evne) = emne
- Fara (fare) = gå
- Gilla (gilla, sv.) = have sex
- Greiða (greje) = rede (håret)
- Halda (holde) = synes / mene (kan også betyde holde)
- Hevja (hæve) = hejse
- Lata (lade) = give
- Leika (lege) = spille
- Leypa (løbe) = springe
- Lukkast (lykkes) = nå (at nå noget)/lykkes.
- Mala (male) = snurre
- Merkja (mærke) = betyde
- Missa (miste) = tabe (noget)
- Muga (må) = være nødt til
- Reisa (rejse) = løfte
- Renna (rende) = løbe
- Rigga (rigge) = fungere / du
- Ring (ringe) = dårlig el. svær
- Siga frá (sige fra) = fortælle.
- Skilja (skille) = forstå
- Skræða (skrælle) = rive (f.eks. itu)
- Sleipa (slæbe) = trække
- Sleppa (slippe) = få lov til / måtte (norsk: være fri)
- Snara (snurre) =…

Undirvísingartilfar á veg inn í eina Internetøld

Prentað í Miðnámsrit 1, 2016
Grein skrivað út frá notatum frá heiðursfyrilestri á fyrilestrarøðini “.fo  20 ár”hildin fyri Petur Zachariassen, fyrrverandi lektara á Fróðskaparsetrinum 23. januar 2015
Eitt tað økið, ið hevur upplivað størstar avleiðingar av kunningartøkniligu menningini er útbúgvingargeirin. Hendan greinin vísir á nøkur rák, ið hava verið í samspælinum millum Internetið og undirvísing seinastu áratíggjuni. Í fyrstuni varð teldan roknað sum eitt slag av framkomnari skrivimaskinu, men tá Internetið gjørdist alsamt meiri útbreitt, byrjaði samskiftið spakuliga at fara fram á Netinum, og kundi í ávísan mun loysa ymisku “vitanar-aktørarnar” úr tíð og stað. Við tíðini er Internetið vorðið alramannaogn, og tað er vorðið alsamt skjótari og meiri álítandi sum árini eru farin. Nú á døgum eru ikki einans vitanar-aktørarnir partvíst leysrivnir frá tíð og stað, men sjálv vitanin er í stóran mun vorðin nærum universelt atkomilig. Við tøkniligu menningini er vorðið alsamt truplari at f…

Kronikk: Hugleiðingar um borgarstjórar á tingi

Prentað sum tíðargrein í Sosialinum 15. august 2015
Í hesum tíðum verður nógv kjakast um rákið, at borgarstjórar í størri mun royna at vinna sær sæti á Løgtingi. Summi komi sjálvandi við populistiska forargilsinum um, at hesir politikarar tá fáa dupulta løn, onnur við nakað betri grundaða spurninginum um politikarar munnu hava tíð at røkja tvey politisk størv í senn. Bæði hesi standardmótmæli raka tó við síðunar av týðandi problematikkirnar. Í Degi og Viku 11. August 2015 komu tó nógv meiri áhugaverd og nuancerað sjónarmið fram um orsøkirnar til hetta rákið – og takk fyri tað!
Eg varð biðin at vera við í innslagnum, men kundi tíverri ikki luttaka – tí eg eri staddur á Kirkju, langt frá “mikrofonveldinum”. Men evnið er so áhugavert, at eg kenni meg noyddan at gera nakrar viðmerkingar til áhugaverda innslagið. Innslagið kann kókast niður til (minst) 13 útsagnir (fleiri ella færri alt eftir hvussu man telur). Hesar útsagnir skipa tað mesta av hesi kronikk, ið so at siga reflekerar tey sjó…

Nýtt heimatlas misjavnt í góðsku og relevansi

Tað eru nú 21 ár síðani, at Føroya Skúlabókagrunnur gav út lítla, bláa heimsatlasið. Í ár gevur Nám út eitt nýtt atlas, og tað er sera nógv størri. Tað telur 248 síður, vigar 1.200g (tað gamla vigaði gott 500g) og kostar heilar 475 krónur. Umframt hetta er formatið munandi størri. Hetta má sigast at vera fyrsta kritikkpunktið, tí vegna støddina og prísin verður tað truplari at ogna sær og truplari at handfara. At atlasið er farið frá at vera ein hondbók til at gerast ein “skreytbók” er sjálvandi á ein hátt hugaligt, men skapar nakrar trupulleikar fyri høvuðsbrúkararnar, ið eru næmingar við lágum inntøkum.
Nýggju føroysku kortini misjøvn
Uttan iva er føroyska sektiónin mest gleðiligi parturin av atlasinum. Nevnast skulu serliga nýteknaðu jarðfrøðikortini frá Jarðfeingi, ið veruliga mugu sigast at vera eitt frambrot fyri føroyska jarðfrøðiundirvísing. Serliga ístíðarkortini eru at fegnast um. Verður farið út í heim kann nevnast, at jarðfrøðiheimskortini sum heild eru frálík, men at tað …

Kritikk av føroysku sektiónini í nýggja atlasinum (Bræv sent Námi)

Hetta er eitt útkast til eitt ummæli, ið eg fari at senda til fjølmiðlarnar, tá nýggja atlasið kemur út. Mín vón er sjálvandi eisini, at nøkur av kritikkpunktunum verða tikin til eftirtektar áðrenn atlasið kemur út, soleiðis at vit fáa eitt so gott føroyskt atlas sum gjørligt. Alt eftir hvat verður broytt, vil ummælið sjálvandi eisini broytast samsvarandi. Annars er hendan kritikkin eisini send til felagsskapirnar “GAIA Føroyar” og “Geografilærarar í Miðnámsskúlunum”.
Sámal Matras Kristiansen, Geografi, Hoydalar

Yvirskipaðar viðmerkingar um atlasið
Í løtuni verður evnað til eitt nýtt, føroyskt atlas. Hetta atlas er stórt í vavi, heilar 248 síður, alt íroknað. Harvið er hetta fyri tað fyrsta eitt sera dýrt verk og harumframt eitt fysiskt tungt og harvið ópraktiskt verk, um ætlanin er, at tað skal nýtast sum gerandis undirvísingartilfar. Kanska verður hugsað ov nógv um at geva út dýrt “skreyttilfar” heldur enn bíligt tilfar, ið skal brúkast og slítast upp eftir fáum árum.
Nógv hevur verið to…