Friday, August 18, 2006

Hulduheimar úr mannaminni

Silvitni: Huldusøgurnar taka útgangsstøði úr heimstaðinum, og tey, ið vænta, at vitjanin í undirheiminum snýr seg um nakað yvirnáttúrligt, fara skeiv. Silvitni er ein søga um hvussu huldufólk liva og um hvussu fantasiin um undirheimin støðugt hálar í okkum “yvirmenniskju”.

Sámal Matras Kristiansen

“Dansur, sangur, tónleikur, sjónleikur í einum íbygdum heimi.” Soleiðis stendur á lýsingini, ið hongur uttanfyri Mentanarhúsið í Fuglafirði. Fólk bíða spent eftir at sleppa inn í hulduheyggin, ið hylir seg inni í mannbygda mentaskálanum. Tað kundi ikki verið betri. Fjørðurin liggur í silvitni handan húsini. Tað eru slíkar dagar at yvirmenniskjan fær ró á sær sjálvari til at droyma seg burtur til undirtilviskunnar tølandi landsløg.

Tá trinið verður innar í salin, verður eygað fangað av alskyns nótum, ið hanga niður úr loftinum – kanska sum spinnilvev niðurúr heygstromini. Niður úr nótunum dryppa glasdropar og bera boð um, at vit eru undir jørð. Vælkomin til undirheimin.


Fyrr var lív undir hvørjum steini

Tá kemur ein gamal maður í føroyskari troyggju gangandi við fjallstavi, sum oman fjallalíð. Hugagóður, men hugsunarsamur. Her byrja frásagnirnar um huldufólkini. Frits Johannesen er kanska huldumaður sjálvur, ella kanska ein yvirmenniskja, ið kennir seg tølaða av huldu verunum, ið liva eitt heilt lív uttanvert ásjón okkara.

- So mangan vit hoyra, at einki var sum fyrr. Fyrr var lív undir hvørjum steini, greiður Frits frá.

- Tá trúðu fólk uppá huldufólk!

Og hendan trúgvin – pátrúgvin – legði nakrar heimar opnar fyri okkum, ið ikki eru at skoða fyri eyguni hjá rationellu nútíðarmenniskjuni.

- Onkur segði fyri mær, at huldufólkini hvurvu, tá ið elljósini komu. Fyrr livdu heyggjarnir, túvurnar... og ikki minst... grásteinur og svartiklettur, minnist Frits.

Tað er sum kemur onkur ímynd úr barnaminninum fram í minnið, tá slíkar frásagnir um huldufólk verða sagdar. Kanska eru tað staðarnøvnini, ið gera tað so heimligt... ja hulduligt. Tað er okkurt við hesum gráa, hesum myrka og spøkilsiskenda, ið er lokkandi fyri øll, ið tora at kenna annað enn sítt egna Superego.

-Tá var lív í hvørjum steini, sigur Frits, og við hesum vakna duldu verurnar og byrja at dansa. Ikki myrkar, skitnar og ódámligar, eins og vit kenna tær úr okkara fantasiloysi. Nei: litfagrar, livandi og vakrar, men... sera, sera øðrvísi.

Og tó!


Lívsglað huldufólk

Við tónleiki og dansi sýndu huldufólkini hóskvøldið, at tey kanska ikki eru so nógv øðrvísi enn vit yvirmenniskju. Huldufólkini, eins og tey trinu fram í samspæli við frálíka tónleikin av Ben-Jammin, eru ikki grá og “ónd”, men lívsglað og sera, sera ymisk.

Tó var tað ikki so gott flow millum frásagnirnar øðru megin og dansin og tónleikin hinumegin sum man kundi ynskt. Hin eftirhondini klassiski skróvandi hátalarin í Mentanarhúsinum var eisini irriterandi. Men sum framførslan menti seg, kom eisini betri samanhangur í. Kanska tí at sjónleikurin frá at hava lýst brotmyndir úr lívi huldfólkanna nú gjørdist meiri dramatiskur. Frits førkaði seg alsamt longur frá sínum yvirmenniskjuliga frásagnarleikluti og gjørdist eitt við hulduheimin, byrjaði at spæla saman við huldufólkini.

Men er sjónleikurin Silvitni áhugaverdur og forvitnisligur – serliga fyri fuglfirðingar, ið kenna hesar staðbundnu frásagnirnar aftur – so er hann tó ikki fantastiskur (hóast evnið er fantastiskt). Men til tey, ið vilja vita hvussu huldfólk í veruleikanum hóreiggja sær: farið í Mentanarhúsið og síggið sjónleikin Silvitni – og takið børnini við. Hugaligt er, at eitt slíkt tiltak kann fáast upp at standa av so nógvum ungum fólkum. Tað boðar frá góðum.

Silvitni verður framførdur klokkan 20:00 fríggjakvøldið og leygarkvøldið í Mentanarhúsinum í Fuglafirði.

No comments:

Valið millum arbeiði og frítíð

Prentað sum kronikk í Dimmalætting 4. august 2017 Í løtuni hava nógvir føroyingar summarfrí. Dagligu pliktirnar eru lagdar til síðis na...