Monday, February 28, 2011

Til Føroya Skúlabókagrunn og føroyska almenningin

Í samband við at Føroya Skúlabókagrunnur ætlar at útgeva eitt nýtt atlas, ynskja vit undirritaðu, sum hava útbúgving í fakinum geografi, og gjøgnum arbeiði, undirvísing og gransking hava góðar royndir á hesum fakøki, at siga frá okkara støðu.

Vit meta, at tað rætta er, at eitt atlas til nútíðar føroyskan skúla og almenning skal avspegla Heimin, sum hann er í dag. Tað skal økja um kunnleikan um Heimin, vit liva í. Landanøvn og onnur staðanøvn verða brúkt til at finna lond, býir, støð og leiðir, bæði í atlassum, á alnetinum, við GPS, á Google Earth og nógvar aðrastaðni. Atlas og staðanøvn skula vera praktisk og eintýdd.

Vit meta, at tað gamla Heimsatlassið frá 1993 hevði nógv lýtir, serliga tá tað kom til skriving og staving av landa- og øðrum staðanøvnum. Eitt nýtt atlas má ikki endurtaka hesar feilir.

Vit skjóta upp, at nakrar einfaldar reglur verða fylgdar. Tær týdningarmestu eru:

  • Landa- og staðanøvn vera skrivaði soleiðis, sum siður er í teimum ymsu londunum. Har tað latínska alfabetið verður brúkt, er eingin trupulleiki. Vit mæla til at stavirnir c, q, w, x, z, sum eru partur av vanliga latínska alfabetinum, og sum bæði Staðanavnanevndin, Málnevndin og Løgtingsins Mentanevnd mæla til at taka upp, fáa sítt natúrliga pláss í einum føroyskum atlassi. Zimbabwe er einki føroyskt staðanavn, og eigur tí at stavast soleiðis, sum teir sjálvir gera í tí afrikanska landinum. Landið Chile hevur spanskt sum høvuðsmál og brúkar latínska alfabetið, tí meta vit stavimátan Kili at vera eitt mistak.
  • Á føroyskum, eins og á øðrum málum, eru nøkur nøvn, sum kunna sigast at hava hevd frá gamlari tíð. Tey ery vorðin konventión. Dømir eru landanøvnini Svøríki, Týskland, Belgia, Holland, Frankaríki, Spania, sum øll hava ein annan form í heimlondunum. Hesi nøvn skula hava sítt pláss í einum føroyskum atlassi.
  • Royna at minka um exonymir (fremmandir navnaformar í øðrum londum), tá tað er gjørligt. Vit mæla frá at gera nýggj exonymir.
  • Staðanøvn í londum, sum hava eitt annað alfabet enn tað latínska, skulu skrivast soleiðis, sum viðurkendar reglur fyri transskribering tilmæla, eitt nú Pinyin-reglurnar viðvíkjandi kinesiskum.
  • Øll staðanøvn hava onkran upprunaligan týdning, men tey skula endurgevast soleiðis, sum vanligt er í dag. Tey skula ikki umsetast ella týðast. Tí ráða vit frá at endurtaka mistøkini í gamla atlassinum, sum Grønhøvdaoyggjar (Cabo Verde) ella Høvdastaður (Kaapstad ella Cape Town). Somuleiðis er skeivt í einum nútíðaratlassi at brúka avoldaðar, gamlar formar sum Líðandisnes fyri Lindesnes, ella Burgundarhólmur fyri Bornholm.

Skúlabókagrunnurin hevur boðað frá, at hann fer at fylgja reglugerðini hjá forlagnum HarperCollins (HarperCollins Cartographic place naming policy). Men hann skoytir uppí, at ”Umframt leiðreglurnar frá HarperCollins fer Føroya Skúlabókagrunnur at nýta navnalistan frá útgávuni í 1993.”

Hetta seinasta ískoytið sigur so mikið, at skúlabókagrunnurin fer endurtaka mistøkini frá tí gamla atlassinum.

Tað gamla atlassið var løgið og inkonsekvent við at brúka tvey ólík alfabet. Tað vanliga latínska alfabetið varð brúkt til at skriva meginpartin av nøvnunum í atlassinum. Men tað ’hammershaimbska’ (uttan c, q, w, x og z) varð eina brúkt til at skriva landanøvnini. Hesin inkonsekvensur sæst týðiliga, tá eitt land skrivast Kuveit, men høvuðsstaðurin í sama landi skrivast Kuwait. Ella har landið skrivast Meksiko, men grannastaturin í USA er New Mexico. Tað, at skriva landanøvn við einum skerdum alfabeti, gevur ikki slíkum landanøvnum hevd ella konventionellan status.

Nú alt bendir á, at bókstavirnir í tí vanliga latínska alfabetinum fáa innivist í føroyskum, so er als eingin grund til at hava nakrar serligar stavimátar, sum útihýsa c, q, w, x og z í nøvnum í fremmandum londum.

Staðanøvn í øðrum londum skulu respekterast, líka sum føroyingar vænta at onnur respektera føroysk staðanøvn. Vit mæla tí so staðiliga frá, at tann gamli landanavnalistin verður tikin fram aftur. Mistøk gerast ikki rættari við at endurtaka hesi somu mistøk.

Tórshavn 28. februar 2011

Búgvi Poulsen, Føroya Studentaskúli og HF-skeið, Hoydalar

Hans Holm, fyrr Føroya Læraraskúla

Heðin Hammer, Føroya Studentaskúli og HF-skeið, Hoydalar

Jógvan Mørkøre, Granskingardepilin fyri Samfelagsmenning

Ole V. Laursen, Miðnámsskúlin í Suðuroy

Randi Frederiksberg, Vinnumenningardeildin, Tórshavnar Kommuna

Rolf Guttesen, Søgu- og samfelagsdeildin, Fróðskaparsetrið

Sámal Matras Kristiansen, Føroya Studentaskúli og HF-skeið, Hoydalar

Sámal T.F. Johansen, Føroya Landsskjalasavn

Susanne Barding, Studentaskúlin og HF-skeið á Kambsdali

No comments:

Valið millum arbeiði og frítíð

Prentað sum kronikk í Dimmalætting 4. august 2017 Í løtuni hava nógvir føroyingar summarfrí. Dagligu pliktirnar eru lagdar til síðis na...