Skip to main content

Til Føroya Skúlabókagrunn og føroyska almenningin

Í samband við at Føroya Skúlabókagrunnur ætlar at útgeva eitt nýtt atlas, ynskja vit undirritaðu, sum hava útbúgving í fakinum geografi, og gjøgnum arbeiði, undirvísing og gransking hava góðar royndir á hesum fakøki, at siga frá okkara støðu.

Vit meta, at tað rætta er, at eitt atlas til nútíðar føroyskan skúla og almenning skal avspegla Heimin, sum hann er í dag. Tað skal økja um kunnleikan um Heimin, vit liva í. Landanøvn og onnur staðanøvn verða brúkt til at finna lond, býir, støð og leiðir, bæði í atlassum, á alnetinum, við GPS, á Google Earth og nógvar aðrastaðni. Atlas og staðanøvn skula vera praktisk og eintýdd.

Vit meta, at tað gamla Heimsatlassið frá 1993 hevði nógv lýtir, serliga tá tað kom til skriving og staving av landa- og øðrum staðanøvnum. Eitt nýtt atlas má ikki endurtaka hesar feilir.

Vit skjóta upp, at nakrar einfaldar reglur verða fylgdar. Tær týdningarmestu eru:

  • Landa- og staðanøvn vera skrivaði soleiðis, sum siður er í teimum ymsu londunum. Har tað latínska alfabetið verður brúkt, er eingin trupulleiki. Vit mæla til at stavirnir c, q, w, x, z, sum eru partur av vanliga latínska alfabetinum, og sum bæði Staðanavnanevndin, Málnevndin og Løgtingsins Mentanevnd mæla til at taka upp, fáa sítt natúrliga pláss í einum føroyskum atlassi. Zimbabwe er einki føroyskt staðanavn, og eigur tí at stavast soleiðis, sum teir sjálvir gera í tí afrikanska landinum. Landið Chile hevur spanskt sum høvuðsmál og brúkar latínska alfabetið, tí meta vit stavimátan Kili at vera eitt mistak.
  • Á føroyskum, eins og á øðrum málum, eru nøkur nøvn, sum kunna sigast at hava hevd frá gamlari tíð. Tey ery vorðin konventión. Dømir eru landanøvnini Svøríki, Týskland, Belgia, Holland, Frankaríki, Spania, sum øll hava ein annan form í heimlondunum. Hesi nøvn skula hava sítt pláss í einum føroyskum atlassi.
  • Royna at minka um exonymir (fremmandir navnaformar í øðrum londum), tá tað er gjørligt. Vit mæla frá at gera nýggj exonymir.
  • Staðanøvn í londum, sum hava eitt annað alfabet enn tað latínska, skulu skrivast soleiðis, sum viðurkendar reglur fyri transskribering tilmæla, eitt nú Pinyin-reglurnar viðvíkjandi kinesiskum.
  • Øll staðanøvn hava onkran upprunaligan týdning, men tey skula endurgevast soleiðis, sum vanligt er í dag. Tey skula ikki umsetast ella týðast. Tí ráða vit frá at endurtaka mistøkini í gamla atlassinum, sum Grønhøvdaoyggjar (Cabo Verde) ella Høvdastaður (Kaapstad ella Cape Town). Somuleiðis er skeivt í einum nútíðaratlassi at brúka avoldaðar, gamlar formar sum Líðandisnes fyri Lindesnes, ella Burgundarhólmur fyri Bornholm.

Skúlabókagrunnurin hevur boðað frá, at hann fer at fylgja reglugerðini hjá forlagnum HarperCollins (HarperCollins Cartographic place naming policy). Men hann skoytir uppí, at ”Umframt leiðreglurnar frá HarperCollins fer Føroya Skúlabókagrunnur at nýta navnalistan frá útgávuni í 1993.”

Hetta seinasta ískoytið sigur so mikið, at skúlabókagrunnurin fer endurtaka mistøkini frá tí gamla atlassinum.

Tað gamla atlassið var løgið og inkonsekvent við at brúka tvey ólík alfabet. Tað vanliga latínska alfabetið varð brúkt til at skriva meginpartin av nøvnunum í atlassinum. Men tað ’hammershaimbska’ (uttan c, q, w, x og z) varð eina brúkt til at skriva landanøvnini. Hesin inkonsekvensur sæst týðiliga, tá eitt land skrivast Kuveit, men høvuðsstaðurin í sama landi skrivast Kuwait. Ella har landið skrivast Meksiko, men grannastaturin í USA er New Mexico. Tað, at skriva landanøvn við einum skerdum alfabeti, gevur ikki slíkum landanøvnum hevd ella konventionellan status.

Nú alt bendir á, at bókstavirnir í tí vanliga latínska alfabetinum fáa innivist í føroyskum, so er als eingin grund til at hava nakrar serligar stavimátar, sum útihýsa c, q, w, x og z í nøvnum í fremmandum londum.

Staðanøvn í øðrum londum skulu respekterast, líka sum føroyingar vænta at onnur respektera føroysk staðanøvn. Vit mæla tí so staðiliga frá, at tann gamli landanavnalistin verður tikin fram aftur. Mistøk gerast ikki rættari við at endurtaka hesi somu mistøk.

Tórshavn 28. februar 2011

Búgvi Poulsen, Føroya Studentaskúli og HF-skeið, Hoydalar

Hans Holm, fyrr Føroya Læraraskúla

Heðin Hammer, Føroya Studentaskúli og HF-skeið, Hoydalar

Jógvan Mørkøre, Granskingardepilin fyri Samfelagsmenning

Ole V. Laursen, Miðnámsskúlin í Suðuroy

Randi Frederiksberg, Vinnumenningardeildin, Tórshavnar Kommuna

Rolf Guttesen, Søgu- og samfelagsdeildin, Fróðskaparsetrið

Sámal Matras Kristiansen, Føroya Studentaskúli og HF-skeið, Hoydalar

Sámal T.F. Johansen, Føroya Landsskjalasavn

Susanne Barding, Studentaskúlin og HF-skeið á Kambsdali

Comments

Popular posts from this blog

Er Kommunuvalskipanin nøktandi?

Í Tórshavnar kommunu fekk Javnaðarflokkurin 41,3% av atkvøðunum til kommunuvalið, men hetta gav heili 53,8% av býráðslimunum. Orsøkin liggur í sonevnda d’Hondt-uppgerðarháttinum, ið gevur størri flokkum betri sømdir enn smáum. Hesin vansin gjørdist í ár serliga týðiligur í Tórshavnar kommunu, men eisini aðrastaðni, t.d. í Fuglafjarðar kommunu hendi tað sama.
Sámal Matras Kristiansen, samfelagsfrøðingur, 14. nov. 12
Hendan greinin snýr seg ikki um hvørt hesir listar hava uppiborið teirra nývunna absolutta meiriluta, tí tað hava teir, tí soleiðis er vallógin. Men hvat er tað nú lógin í grundini sigur?
“§ 19. Stk. 2. Fyrst skal verða avgjørt, hvussu nógv valevni skulu verða vald fyri hvønn valevnislista. Samlaða atkvøðutalið fyri hvønn valevnislista verður at býta við 1, 2 3 o.s.fr., til hvørt atkvøðutalið er býtt við tali eins stórum og talið á sessum, sum avvarðandi valevnislisti kann hugsast at fáa í mesta lagi. Hægsta býtingartalið, sum soleiðis kemur fram, gevur tí lista, sum fær tað …

Føroyskur politikkur – moralpolitikkur

Føroyskur politikkur hevur søguliga verið lýstur við tveium ásum: vinstra/høgra og loysing/samband. Men seinastu tíðina hevur nógv verið tosað um, at vit nú byrja at síggja enn ein “etiskan” ás í føroyska politiska landslagnum, ið meiri byggir á moralskar spurningar enn á konkret valdsforhold og ræðisrætt á málsøkjum.

Sámal Matras Kristiansen, samfelagsfrøðingur

Ein “etiskur ásí” er í ávísan mun við at taka skap í føroyskum politikki. Moralur fyllir alsamt meiri í politiska landslagnum, og her er í seinastuni komið til skarpskeringar millum “moralkonservativ” og “moralprogressiv”, m.a. í víðagitna málinum um §266b. Tó er tað serliga tann konservativi (serliga religiøst-konservativi) bógvurin, ið hevur trinið inn á politiska landslagið, meðan tað saknast eitt "progressivt" alternativ.

Í Danmørk finst ein slíkur etiskur ási, har Dansk Folkeparti tekur at kalla somu
fremmandra- og framburðs-ivasomu støðu sum Miðflokkurin í Føroyum (tó er DF nationalt-konservativur, meðan MF er reli…

Útlendskar kvinnur í Føroyum - ein javnstøðutrupulleiki – og –møguleiki

Grein við støði í framløgu fyri Javnstøðunevndina á Fólkafundinum í Hoyvíkar skúla 21. Sept. 2012.
Føroyingar hava søguliga ikki havt serliga nógvar útlendingar, um sæð verður burtur frá dønum, ið hava búsett seg í Føroyum. Útlendingur skal vanliga skiljast sum ein, ið er føddur aðrastaðni enn í Føroyum, men í hesi greinini viðgeri eg einans útlendingar frá ikki-Norðurlondum.
Rákið seinastu árini hevur verið, at tað koma alsamt fleiri útlendskar kvinnur til Føroya, og hesar eru nú við at verða ein týðandi samfelagsbólkur í ymiskum pørtum av landinum. Vit vita sera lítið um tær, men í stóran mun verða tær giftar við føroyskum monnum. Til ber at siga, at fráflytandi føroysku kvinnurnar skapa eitt tómrúm, ið í ávísan mun verður fylt av hesum útlendskum kvinnum.
Hvar koma útlendingarnir so frá? Við fyriliti fyri, at hagtølini tíverri eru sera ófullfíggjað, hómast tó nøkur mynstur. Flestu útlendingar koma frá “Europa annars”, tvs. Europa uttan Norðurlond, og her eru menn í yvirtali seinnu…