Skip to main content

Viðmerking til Føroya Arbeiðsgevarafelag um at arbeiða niðursetta tíð

Sí tøl her: http://www.norden.org/da/publikationer/publikationer/2010-001

Føroya Arbeiðsgevarafelag – FA – hevði fyrr í vikuni eina meining frammi um hví føroyingar – og serliga føroyskar kvinnur arbeiða meiri niðursetta tíð enn onnur: ”Hagtøl fyri arbeiðsvirkni hjá føroyingum vísa, at føroyingar í størri mun enn í hinum norðurlondunum arbeiða niðursetta tíð. Í Føroyum eru tað oman fyri 30 % av teimum, sum eru í arbeiði, sum arbeiða niðursetta tíð. Men munurin á kynunum er stórur í hesum sambandi. Í Norðurlondum sum heild arbeiða 36 % av kvinnunum niðursetta tíð, men í Føroyum arbeiða 52 % av føroyskum kvinnum niðursetta tíð.” Tølini eru úr bóklinginum Nordic Statistical Yearbook, ið m.a. kann finnast á heimasíðuni hjá Hagstovuni. Nærri ávíst eru vit á síðu 133.

FA skrivar síðani hví tey ”halda”, at tað fyriheldur seg soleiðis, nevniliga at ”so stórur partur av føroyingum arbeiða niðursetta tíð er at finna í skattaskipanini. Felagið hevur áður víst á, at markið fyri, nær ein skal rinda marginalskatt er alt ov lágt, samstundis sum eitt marginalskattatrýst oman fyri 60 % er alt ov høgt.” Tískil heldur FA, at tað er neyðugt at gera broytingar í skattaskipanini, soleiðis at tað fer at loysa seg at arbeiða.

Mær tykist, at Vinnuhúsið roynir at fáa tølini at passa til niðurstøðuna í hesum sambandi. Ella hava tey bara framt eina øgiliga grunna analysu. Man kundi tó blaðað nakrar síður fram í bóklinginum, neyvari til síðu 127, har arbeiðsmarknaðirnir verða neyvari samanlíknaðir. Her vísir tað seg, at føroyingar saman við íslendingum hava nógv hægri arbeiðsmarknaðartilknýti enn hinir norðurlendingarnir. Hægra arbeiðsmarknaðartilknýtið byggir á niðursetta tíð. tvs. at fleiri fólk eru um somu nøgd av arbeiði.

Tulkingin av hesum kann eftir mínum tykki líka væl vera, at fleiri føroyingar velja at vera aktivir á arbeiðsmarknaðinum, og at partar av hesi marginalu arbeiðsmegini ikki ynskja fulltíðararbeiði. Kann tað hugsast, at fleiri av hesum í grundini als ikki ynskja at arbeiða, men eru tvingað til tað vegna høgu livikostnaðirnar í Føroyum? Ella er tað kanska tí at okkara vælferðarskipanir eru so ógvusliga arbeiðsmarknaðar-orienteraðar í mun til í grannalondunum fyri eystan, at tey mugu arbeiða? Ivaleyst er svarið ein blanding av sera nógvum ymiskum viðurskiftum.

Umframt hetta heldur FA, at munurin á kynunum er serliga stórur hvat viðvíkurr niðursettari tíð. Hetta er ikki heilt rætt. Tølini úr árbókini sýna, at í 2009 arbeiddu uml. tvífalt so nógvar kvinnur sum menn niðursetta tíð, tvs. uml. 67% av teimum parttíðarsettu eru kvinnur. Men í Danmark eru 71% av teimum parttíðarsettu kvinnur, og í Svøríki er talið næstan 75%. Í tabellini eru Føroyar tað landið, har mismunurin á hesum økinum er minstur. Veruleikin er tó, at bæði menn og kvinnur í størri mun arbeiða parttíð enn í øðrum londum.

At enda vil eg seta spurnartekin við niðurstøðuna hjá Vinnuhúsinum, tá tey siga, at grundin til at so nógv arbeiða niðursetta tíð er vegna høga marginalskattin. Eg góðtaki ikki treytaleyst hesa tulking, tí hvussu hongur tað saman við, at relativt nógv fleiri føroyingar enn t.d. danir velja at vera á arbeiðsmarknaðinum? Sum nevnt omanfyri kundi hugsast, at føroyska modellin umvent er við til at trýsta fleiri fólk út á arbeiðsmarknaðin, tí vælferðarágóðar sum ALS, Barsilsgrunnurin og Samhaldsfasti verða fíggjaðir av arbeiðsmarknaðarpørtunum. Kann tað ikki hugsast, at hesir ”eykaskattirnir” beinleiðis tvinga/lokka fleiri út á arbeiðsmarknaðin? Um vit einans tosa um progressiva inntøku-landsskattin, so dugi eg at fylgja grundgevingini, men incitamentini á føroyska arbeiðsmarknaðinum eru snøgt sagt ikki so einføld, at ein lækking av marginalskattinum kann vera ein altuppfyllandi gandastavur.

Tað er fínasta slag at FA ”heldur” ymiskt, men tað er jú ikki meiri enn ein hypotesa, um tað ikki verður grundað í mátingum og metodu. Tað kundi sømt seg um FA brúkti orku upp á at kanna hvønn hugburð og atburð føroyingar sum heild sýna mótvegis arbeiði, áðrenn tey útbasunera kvikar niðurstøður. Sjálvandi ynskir FA at nýta eitthvørt høvi at grundgeva fyri lægri (marginal)skatti, tað er eitt av teirra grundleggjandi rationalum sum áhugamálsfelagsskapur fyri arbeiðsgevararnar. Men í hesum føri er grundgevingin dekan ov tunn. Minnist til, at ikki øll hugsa sum yvirstættin, ið FA umboðar, so tað, ið tykist logiskt uppi í Vinnuhúsinum nýtist ikki at vera logiskt úti í samfelagnum. Øll hugsa ikki um profittmaksimering, og eyðnumaksimering er sanniliga ikki altíð tað sama sum profittmaksimering.

Við hagtalskvøðu,
Sámal Matras Kristiansen,
samfelagsfrøðingur

Comments

Popular posts from this blog

Er Kommunuvalskipanin nøktandi?

Í Tórshavnar kommunu fekk Javnaðarflokkurin 41,3% av atkvøðunum til kommunuvalið, men hetta gav heili 53,8% av býráðslimunum. Orsøkin liggur í sonevnda d’Hondt-uppgerðarháttinum, ið gevur størri flokkum betri sømdir enn smáum. Hesin vansin gjørdist í ár serliga týðiligur í Tórshavnar kommunu, men eisini aðrastaðni, t.d. í Fuglafjarðar kommunu hendi tað sama.
Sámal Matras Kristiansen, samfelagsfrøðingur, 14. nov. 12
Hendan greinin snýr seg ikki um hvørt hesir listar hava uppiborið teirra nývunna absolutta meiriluta, tí tað hava teir, tí soleiðis er vallógin. Men hvat er tað nú lógin í grundini sigur?
“§ 19. Stk. 2. Fyrst skal verða avgjørt, hvussu nógv valevni skulu verða vald fyri hvønn valevnislista. Samlaða atkvøðutalið fyri hvønn valevnislista verður at býta við 1, 2 3 o.s.fr., til hvørt atkvøðutalið er býtt við tali eins stórum og talið á sessum, sum avvarðandi valevnislisti kann hugsast at fáa í mesta lagi. Hægsta býtingartalið, sum soleiðis kemur fram, gevur tí lista, sum fær tað …

Føroyskur politikkur – moralpolitikkur

Føroyskur politikkur hevur søguliga verið lýstur við tveium ásum: vinstra/høgra og loysing/samband. Men seinastu tíðina hevur nógv verið tosað um, at vit nú byrja at síggja enn ein “etiskan” ás í føroyska politiska landslagnum, ið meiri byggir á moralskar spurningar enn á konkret valdsforhold og ræðisrætt á málsøkjum.

Sámal Matras Kristiansen, samfelagsfrøðingur

Ein “etiskur ásí” er í ávísan mun við at taka skap í føroyskum politikki. Moralur fyllir alsamt meiri í politiska landslagnum, og her er í seinastuni komið til skarpskeringar millum “moralkonservativ” og “moralprogressiv”, m.a. í víðagitna málinum um §266b. Tó er tað serliga tann konservativi (serliga religiøst-konservativi) bógvurin, ið hevur trinið inn á politiska landslagið, meðan tað saknast eitt "progressivt" alternativ.

Í Danmørk finst ein slíkur etiskur ási, har Dansk Folkeparti tekur at kalla somu
fremmandra- og framburðs-ivasomu støðu sum Miðflokkurin í Føroyum (tó er DF nationalt-konservativur, meðan MF er reli…

Útlendskar kvinnur í Føroyum - ein javnstøðutrupulleiki – og –møguleiki

Grein við støði í framløgu fyri Javnstøðunevndina á Fólkafundinum í Hoyvíkar skúla 21. Sept. 2012.
Føroyingar hava søguliga ikki havt serliga nógvar útlendingar, um sæð verður burtur frá dønum, ið hava búsett seg í Føroyum. Útlendingur skal vanliga skiljast sum ein, ið er føddur aðrastaðni enn í Føroyum, men í hesi greinini viðgeri eg einans útlendingar frá ikki-Norðurlondum.
Rákið seinastu árini hevur verið, at tað koma alsamt fleiri útlendskar kvinnur til Føroya, og hesar eru nú við at verða ein týðandi samfelagsbólkur í ymiskum pørtum av landinum. Vit vita sera lítið um tær, men í stóran mun verða tær giftar við føroyskum monnum. Til ber at siga, at fráflytandi føroysku kvinnurnar skapa eitt tómrúm, ið í ávísan mun verður fylt av hesum útlendskum kvinnum.
Hvar koma útlendingarnir so frá? Við fyriliti fyri, at hagtølini tíverri eru sera ófullfíggjað, hómast tó nøkur mynstur. Flestu útlendingar koma frá “Europa annars”, tvs. Europa uttan Norðurlond, og her eru menn í yvirtali seinnu…